Przeskocz do treści


"Ius et potestas - prawo i władza w starożytnym Rzymie"

28 czerwca 2024 r.

Wydział Prawa i Administracji


Jana Bażyńskiego 6, 80 309 Gdańsk

Audytorium C




online MS Teams



11.00 - 11.10 Powitanie uczestników i otwarcie konferencji: dr hab. Marcin Wiszowaty, prof. UG,  Prodziekan WPiA UG - dr hab. Jacek Wiewiorowski, prof. UG, kierownik Zakładu Prawa Rzymskiego WPiA UG


11.10 - 11.30 dr hab. Zuzanna Benincasa, profesor UW

Zawłaszczenie - między własnością a naturalnym posiadaniem


11.30 - 11.50 dr hab. Elżbieta Loska, profesor UKSW

Pontyfikowie - prawo i polityka


11.50 – 12.10 dr hab. Aldona Rita Jurewicz, Akademia Policji w Szczytnie – dr Konrad Tomasz Tadajczyk, UŁ

Projekt badawczy: Sors, sortitio i leges agrariae. Tabliczka z Ilici jako przyczynek do prac nad tłumaczeniem rzymskich praw dotyczących gruntów rolnych


12.10 – 12.30 Dyskusja i przerwa kawowa


12.30 – 12.50 dr Paulina Święcicka, UJ

O bezstronności i neutralności rzymskich jurystów późnej republiki i pryncypatu


12:50 - 13:10 dr Karolina Wyrwińska, UJ

Godność pontifex maximus w polityce Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta


13.10 – 13.30 dr Adam Świętoń, UWM w Olsztynie

Ograniczenia w nabywaniu i zbywaniu majątku przez osoby pełniące funkcje publiczne w prawie rzymskim poklasycznym


13:30-13:50 Dyskusja


14:00 – 15.00 Lunch


15.00 – 15.20 dr Piotr Alexandrowicz, UAM w Poznaniu

Czarny wiek kanonistyki?


15:20 – 15.40 dr Krzysztof Szczygielski, UwB

Adam Mickiewicz o prawie i władzy w starożytnym Rzymie


15:40 – 16.00 dr Bartosz Szolc-Nartowski, UG

François Hotman i jego krytyka prawodawstwa Justyniana


16:00 - 16.20 dr Beata J. Kowalczyk, UG

Urzędnicze instrumenty władzy w starożytnym Rzymie i współcześnie


16.20 – 16:40 Dyskusja i przerwa kawowa


16:40 – 17.30 Panel Studencki


17.30 - 18.00 Dyskusja


18.00 Zamknięcie konferencji – dr hab. Jacek Wiewiorowski, prof. UG, Kierownik Zakładu Prawa Rzymskiego, Katedra Prawa Cywilnego WPiA UG


6th International Seminar

„Roman maritime law”


Department of Roman Law

Chair of Civil Law

Faculty of Law and Administration

University of Gdańsk


Paulus libro secundo sententiarum. Lege Rhodia cavetur, ut si levandae navis gratia iactus mercium factus est, omnium contributione sarciatur quod pro omnibus datum est. „Paulus in second book of Sentences. It is provided by the Rhodian Law that where merchandise is thrown overboard for the purpose of lightening a ship, what has been lost for the benefit of all must be made up by the contribution of all.”

Digesta Iustiniani 14.2.1

Department of Roman Law at the University of Gdansk is pleased to invite you to take part in the 6th International Seminar "Roman Maritime Law", devoted to various aspects of Roman law of the sea and of the maritime activity of the Romans. The meeting will be attended by researchers who explored these issues in their research. It is intended to provide an opportunity to discuss issues of relevance to historical and legal research, but important for the present. A seminar is an accompanying event to the XII Ogólnopolska Konferencja Prawa Morskiego "Prawo nowych technologii w gospodarce morskiej" (National Sea Conference - New technologies law in maritime economy), Gdańsk 18.04.2024, (

Seminar Program

online - MS Teams

9:45-10:00 Welcome and Opening Speeches:

Małgorzta Balwicka-Szczyrba, Associate Professor, Vice-Dean of  Faculty of Law and Administration, University of Gdańsk

Dorota Pyć, Associate Professor, Head of the Department of Maritime Law, Faculty of Law and Administration, University of Gdańsk

Jacek Wiewiorowski, Associate Professor, Head of Roman Law Department, Chair of Civil Law, Faculty of Law and Administration, University of Gdańsk


10:00-10:25                  Zuzanna Benincasa, Associate Professor, University of Warsaw

What do they have in common swine carried off by wolves and res ex naufragio?

Abstract: I will analyse the text of D. 41.1.44 from the 19th book of Ulpianus' commentary ad edictum.  The Severan jurist refers to Pomponius who analysed the case of pigs carried off by wolves and then saved by the courageous neighbour and his hunting dogs. The controversy reported by the jurist concerned the ownership of the saved pigs. When discussing that case Pomponius referred to three cases as a possible argument in the discussion: a wild animal, the property of which existed only as long as the owner  had control over it, a thing carried off by the wild bird and finally a thing perished in a shipwreck.


10:25-10:50                  Peter Candy, Assistant Professor, University of Cambridge

What was the actio oneris aversi?

Abstract:  D.19.2.31 contains a reply to a question of law which is attributed in Justinian’s Digest to the late-Republican jurist P. Alfenus Varus. At the beginning of the text, we are told that several people had delivered grain under contract to a certain Saufeius which was shot into common pile in the hold of his ship; and that after Saufeius had returned grain to one of them the ship went down. The question is asked if the others can proceed against Saufeius in respect of their share of the grain by raising an action for onus aversum. In a previous article, I studied the text for its stylistic qualities, especially its chiastic structure and the inferences about authorship that could be made on that basis. In this paper I intend to investigate further the nature and content of the otherwise unattested actio oneris aversi. To do so I divide the discussion into three parts: (1) Representing the text in light of my conclusions about authorship; (2) Additional considerations about the logical and rhetorical structure of the responsum; and (3) Investigation of the nature and content of the actio oneris aversi by comparison with the commission of the English tort of conversion in so-called ‘Wheat cases’. My conclusion is that the action lay for ‘conversion’ of a cargo, possessing similar features to an action for conversion in the common law.


10:50-11:15                  Łukasz Marzec, Assistant Professor, Jagiellonian University

When courts were fighting for jurisdiction: a case of the English Court of Admiralty

Abstract: Court of Admiralty, a significant element of the English judicial system operated mostly outside the sphere of common law. Many judges were doctors of civil law and had no closer contact with common law jurisdiction. To some extent Roman law was a base for deciding maritime cases. It offered quick and effective procedure, suitable to fit mercantile cases. In a complicated political situation in 17th century, common law court blocked decisions of the Court of Admiralty, trying to take the jurisdiction over. The fierce battle between courts was a result of different political directions, but at the same time, the desire to decide lucrative commercial maritime cases.


11:15-12:00                  Discussion/ Coffee Break


12:00-12.25                 Lyuba Radulova, Assistant Professor, Sofia University “Sv. Kliment  Ohridski”

Greek and Roman customs declarations? Observations on the difference in the professio procedures


Abstract: The paper’s starting point is an important study by Pascal Arnaud, dedicated to some passages of Lex portus Asiae. On the basis on some philological considerations he proposes new integrations to the text which induce him to propose an interesting hypothesis about a possible difference in the Greek and Roman customs declaration procedures. The aim of the present study is to reexamine the sources in order to check if it is really possible to distinguish a homogeneous Greek practice from a homogeneous Roman one or it would be better to consider the idea of the coexistence of different local practices some of which continued to exist also under the Roman domination.


12:25-12:50               Anna Tarwacka, Professor, Cardinal Stefan Wyszyński University in Warsaw
Maritime risks in loans for use

Abstract: The loan for use or commodatum was a contract in which the commodatary was given a thing to use for free for a certain period of time. The aim of this paper is to examine the sources relating to maritime risks in such contracts, the limits of the commodatary's responsibility and the possible ways of avoiding the risk by limiting the scope of the commodatary's use of the thing.


12:50-13:15          Jacek Wiewiorowski, Associate Professor, University of Gdańsk
‘Mare Tharsium’ and the Dating of the Notitia Dignitatum

Abstract: All the surviving versions of the Notitia Dignitatum usually dated around 400 CE are copies of the Codex Spirensis, an illuminated Carolingian copy of the late antique original. In the manuscripts copied from the Spirensis between 1426/7 – 1550/51, the information concerning particular dignitaries is in most cases preceded with sheets depicting their insignia and some of them possess the depictions of marine areas. The paper analyzes the importance of those representation regarding the disputable question of the dating of the list, which in the light of recent studies could have been prepared much later than is usually accepted.


13:15-14:00 Discussion

14:00 Closing speech: Jacek Wiewiorowski, Associate Professor, University of Gdańsk



Tradycje rzymskiego prawa administracyjnego

wykład - ASP1 - 1 semestr (Administracja LIC-3 DZIENNE) - wykład do wyboru (WdW): 15 godzin

Rok akademicki 2023/2024

Terminy: 08.11.2023, 15.11.2023, 22.11.2023, 29.11.2023; 06.12.2023, ,13.12.2023, , 10.01.2024

godziny 17.00-19.00

online MS Teams:

oraz 16.01.2024 (godz. 15.15-17.00 - forma hybrydowa, sala 2026)



forma ustna - składa sie z zadania polegającego na sprawdzeniu umiejętności analizy jednego tekstu źródłowego oraz dwóch pytań opisowych dotyczących rzymskiej administracji

Termin - dane na portalu studenta


Treści programowe

  • Organizacja państwa rzymskiego w epoce królewskiej i republikańskiej
  • Organizacji państwa rzymskiego w epoce cesarstwa (pryncypat i dominat)
  • Zasady zarządu państwem rzymskim w okresie królestwa, republiki i cesarstwa (pryncypat i dominat)
  • Natura i pochodzenie pojęć związanych ze współczesnym prawem administracyjnym, wywodzące się lub nawiązujące do rzymskiej tradycji prawnej
  • Wnioski wypływające z ewolucji ustroju starożytnego Rzymu dla współczesnego prawoznawstwa


Po zaliczeniu przedmiotu student powinien wykazać się znajomością ewolucji organizacji państwa rzymskiego w epoce królewskiej, republikańskiej i cesarstwa doby pryncypatu i dominatu oraz zasad zarządu państwem rzymskim w tych okresach. Wskazany zakres wiedzy o powinien dać studentowi umiejętność zrozumienia natury i pochodzenia pojęć związanych ze współczesnym prawem administracyjnym, wywodzących się lub nawiązujących do rzymskiej tradycji prawnej oraz wniosków wypływających z ewolucji ustroju Rzymu dla współczesnej organizacji państwa i działalności administracji publicznej. W wykładzie uwzględnione są również ustalenia psychologii ewolucyjnej, wskazujące na ponadczasowy i uniwersalny charakterze części rozwiązań wypracowanych w prawie rzymskim, a także dotyczącym administracji państwa rzymskiego. W efekcie student uzyskać ma świadomość konieczności sięgania w toku dalszych studiów uwzględniania w pracy zawodowej osiągnięć innych nauk humanistycznych i społecznych oraz przyrodoznawstwa, a zwłaszcza ustaleń psychologów ewolucyjnych.



Literatura podstawowa (wybór - prace dostępne w j. polskim):

Zabłocki, J, Tarwacka, A., Publiczne prawo rzymskie, Warszawa 2011

Sitek, B., Krajewski, P. (red.), Rzymskie prawo publiczne, Olsztyn 2004

Palmirski, T., Publiczne prawo rzymskie. Zarys wykładu. Skrypt dla studentów prawa i administracji, Kraków 2006

Debiński, A., Misztal-Konecka, J., Wójcik, M., Prawo rzymskie publiczne, Warszawa 2010

Jurewicz, A., Sajkowski, R., Sitek, B., Szczerbowski, J., Świętoń, A., Rzymskie prawo publiczne – wybrane zagadnienia, Olsztyn 2011

Wyrwińska, K., Civis romanus sum. Rzymskie prawo publiczne. Wybrane zagadnienia, Kraków 2016



Baszkiewicz, J., Powszechna historia ustrojów państwowych, Gdańsk 2002

Koranyi, K., Powszechna Historia Państwa i Prawa, t. I, Warszawa 1961; t. II, (Średniowiecze. Część 1), Warszawa 1963

Litewski, W., Podstawowe wartości prawa rzymskiego, Kraków 2001

Sczaniecki, M., Powszechna historia państwa i prawa, Warszawa 2003 (9. wyd.)

Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu (t. III, Warszawa 1999 oraz praca zbiorowa pod red. E. Wipszyckiej, wyd. drugie, zmienione, t. I/II, Warszawa 2001)


Fragmenty (podręczniki prawa rzymskiego prywatnego - wybór; prace dostępne w j. polskim):

Dajczak, W., Giaro, T., Longchamps de Bérier, F., Prawo rzymskie. U podstaw prawa prywatnego, Warszawa 2018 (3. wydanie)

Kolańczyk, K., Prawo rzymskie, Warszawa 2021 (6. wydanie)

Rozwadowski, W., Prawo rzymskie. Zarys wykładu z wyborem źródeł, Poznań 1992

Wołodkiewicz, W., Zabłocka, M., Prawo rzymskie. Instytucje, Warszawa 2023 (7. wydanie)


Słowniki i opracowania encyklopedyczne (prace dostępne w j. polskim):

Wielka encyklopedia prawa. T. 1, Prawa świata antycznego, red. nacz. B. Hołyst; red. nauk. tomu I B. Sitek, W. Wołodkiewicz, Warszawa 2014

Encyklopedia kultury bizantyńskiej, pod. red. naukową O. Jurewicza, Warszawa 2002

Litewski, W., Słownik encyklopedyczny prawa rzymskiego, Kraków 1998

Słownik cesarzy rzymskich, (red. naukowy) J. Prostko-Prostyński, Poznań 2001

Prawo rzymskie. Słownik encyklopedyczny, pod. red. W. Wołodkiewicza, Warszawa 1986


Literatura dodatkowa (wybór - prace dostępne w j. polskim)

Alföldy, G., Historia społeczna starożytnego Rzymu, [tłum.] A. Gierlińska, Poznań 1998

Baynes, N.H, Moss H.St.L.B., (opracowanie), Bizancjum. Wstęp do cywilizacji wschodniorzymskiej, [tłum.] E. Zwolski, Warszawa 1964

Cameron, Av., Późne cesarstwo rzymskie, [tłum.] M. Kwiecień, Warszawa b.d.wyd.

Christ, K., Historia cesarstwa rzymskiego. Od Augusta do Konstantyna, [tłum.] A. Gierlińska, Poznań-Gniezno 2016

Crawford, M., Rzym w okresie republiki, [tłum.] J. Rohiziński, Warszawa 2004

Dębiński, A., Administracja w starożytnym państwie rzymskim, [w:] Encyklopedia prawa administracyjnego, (red.) M. Domagała, A. Haładyj, S. Wrzosek, Warszawa 2010, s. 1–10

Świat rzymski w IV wieku. Praca zbiorowa pod redakcją Pawła Filipczaka i Rafała Kosińskiego, Kraków 2015 (fragmenty)

Człowiek Rzymu, pod. red. A. Giardina, [tłum.] P. Bravo, Warszawa 1997

Giaro, T., Czy Rzymianie byli ludem prawa? Problemy porównań diachronicznych, [w:] J. Przygodzki, M. J. Ptak (red.), Społeczeństwo a władza. Ustrój, prawo, idee, Wrocław 2010, s. 115–129

Giaro, T., Prawo administracyjne w starożytnym Rzymie?, [w:] Prawo administracyjne wobec współczesnych wyzwań. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Markowi Wierzbowskiemu, (red.) J. Jagielski, D. Kijowski, M. Grzywacz, Warszawa 2018, s. 1-14

Heather, P., Upadek Cesarstwa Rzymskiego, [tłum.] J. Szczepański, Poznań 2006

Jaczynowska, M., Pawlak, M., Starożytny Rzym, Warszawa 2011 (drugie wydanie)

Kamińska, R., Ochrona dróg i rzek publicznych w prawie rzymskim okresu Republiki i Pryncypatu, Warszawa 2010

Kamińska, R., W trosce o miasto. "Cura urbis" w Rzymie okresu Republiki i Pryncypatu, Warszawa 2015

Kłodziński, K., Sekretarze ab epistulis i a libellis w kancelarii cesarzy od Augusta do Hadriana. Studium historyczno-prawne, Toruń 2011

Kłodziński, K., „Officium a rationibus”. Studium z dziejów administracji rzymskiej w okresie pryncypatu, Toruń 2017

Kunderewicz, C. Ochrona zabytków architektury antycznej w Kodeksie Teodozjańskim, "Archeologia" 17 (1966), s. 80–87

Kunderewicz, C., Prawo budowlane starożytnego Rzymu (I), „Czasopismo Prawno- -Historyczne” 29.2 (1977), s. 91-115

Kunderewicz, C., Prawo budowlane starożytnego Rzymu (II), „Czasopismo Prawno- -Historyczne” 31.1 (1979), s. s. 53–74

Kunderewicz, C., Ochrona środowiska naturalnego w prawie rzymskim,  „Czasopismo Prawno- -Historyczne” 33.2 (1981), s. 1–10

Kunderewicz, C., Studia z rzymskiego prawa administracyjnego, Łódz 1991

Konstantynopol Nowy Rzym. Miasto i ludzie w okresie wczesno bizantyjskim, 
pod red. M. J. Leszki oraz T. Wolińskiej, Warszawa 2011

Longschamps de Beriér, F., Instytucje rzymskiego prawa administracyjnego?, [w:] Nowe problem badawcze w teorii prawa administracyjnego, red. J. Boć – A. Chajbowicz, Wrocław 2009, s. 103-111

Morawiecki, L., Władza charyzmatyczna w Rzymie u schyłku Republiki 44-27 p.n.e., Rzeszów 1989

Świat Bizancjum. Tom 1. Cesarstwo wschodniorzymskie 330-641, praca zbiorowa pod redakcją C. Morrisson, [tłum zbiorowe] Kraków 2007

Olszaniec, S., Prefektura praetorio Italii, Illyrikum i Afryki (312-425 n.e.), Toruń 2014

Prostko-Prostyński, J., Roma – solium imperii. Elekcja, koronacja i uznanie cesarza w Rzymie w IV-VIII wieku, Poznań 2014

Radwanowicz-Wanczewska, J., Początki przymusu administracyjnego w prawie rzymskim i praktyce rzymskiej administracji, „Administracja. Teoria. Dydaktyka. Praktyka” 41.4 (2015), s. 80-121

Ruciński, S., Praefectus urbi. Strażnik porządku publicznego w Rzymie, Poznań 2008

Ruciński, S., Praefecti praetorio. Dowódcy gwardii pretoriańskiej od 2 roku przed Chr. do 282 roku po Chr., Bydgoszcz 2013

Sawicki, P., Służby skarbowe w Starożytnym Rzymie w okresie Dominatu, Białystok 2018 (niepubl. praca doktorska:

Syme, R., Rzymska rewolucja, [tłum.] A. Baziór, Poznań 2010

Świętoń, A., Próby ograniczenia korupcji urzędniczej w późnym cesarstwie rzymskim na przykładzie 'suffragium'. Przegląd konstytucji zachowanych w 'Codex Theodosianus', [w:] Interes prywatny a interes publiczny w prawie rzymskim, pod red. C. L. Guillamon, B. Sitka, K. Naumowicz, K. Zaworskiej, Olsztyn 2012, s. 183-198

Świętoń, A., Próby regulacji mobilności społecznej w późnym Cesarstwie rzymskim na przykładzie 'corporati obnoxii' i ich 'dominium', "Studia Prawno-Ekonomiczne" 91.1 (2014), s. 165-177

Tarwacka, A., Prawne aspekty urzędu cenzora w starożytnym Rzymie, Warszawa 2012

Urbaniec, A., Administracja cywilna i wojskowa bizantyńskiej prafektury 'praetorio' Afryki w latach 533-698, Kraków 2023

Veyne, P., Imperium grecko-rzymskie, [tłum.] P. Domański,Kęty 2008

Wells, C., Cesarstwo rzymskie, [tłum.] T. Duliński, Warszawa, b.d.w.

Wiewiorowski, J., Stanowisko prawne rzymskich dowódców wojsk prowincjonalnych - 'duces' w prowincjach 'Scythia Minor' i 'Moesia Secunda', Poznań 2007

Wiewiorowski, J.,  Administracja cywilna późnorzymskiej diecezji Tracji za Justyniana Wielkiego (527-565), "Przegląd Nauk Historycznych" 9.2 (2010), s. 21-43

Wiewiorowski, J, Organizacja cesarstwa rzymskiego w V stuleciu: cesarz – armia – prawo, w: Świat rzymski w V wieku. Praca zbiorowa pod redakcją Rafała Kosińskiego i Kamilli Twardowskiej, Kraków 2010, s. 211-275

Wiewiorowski, J., Sądownictwo późnorzymskich wikariuszy diecezji, Poznań 2012

Witczak, D., Geneza pożarnictwa oraz regulacje prawne w zakresie ochrony przeciwpożarowej w starożytnym Rzymie, "Zeszyty Naukowe SGSP" 69.1 (2019), s. 155-166

Ziółkowski, A., Historia Rzymu, Poznań 2004


Psychologia ewolucyjna (wybór - prace ogólne i poruszające zagadnienia publicznoprawne, dostępne w j. polskim)

Buss, D. M., Psychologia ewolucyjna, [tłum.] M. Orski, Gdańsk 2001

Dunbar, R., Religijni. Jak ewolucja wierzeń wpływa na historię i kulturę człowieka, [tłum.] K. Kalinowski, Kraków 2023

Fukuyama, F. Historia ładu politycznego. Od czasów przedludzkich do rewolucji francuskiej, [tłum.] N. Radomski, Poznań 2012

Haidt, J., Prawy umysł. Dlaczego dobrych ludzi dzieli religia i polityka?, [tłum.] A. Nowak-Młynikowska, Sopot 2014

Harper, K., Los Rzymu. Klimat, choroby i koniec imperium, [tłum.] G. Smółka, Oświęcim 2021

Haidt, J., Lukianoff, G. Rozpieszczony umysł. Jak dobre intencje i złe idee skazują pokolenia na porażkę, [tłum.] F. Filipowski, Poznań 2023

Łastowski, K., Socjobiologiczne ujęcie natury ludzkiej. Między nauka a antropologią filozoficzną, "Poznańskie  Studia  z  Filozofii  Humanistyki" 8.21 (2009), s.  105-120

Mościskier, A., Spór o naturę ludzką. Socjologia czy socjobiologia?, Warszawa 1998

Nocoń, J., Interpretacja funkcji w socjobiologicznych koncepcjach polityki, "Teoria
polityki" 4 (2020), s. 183–195
doi: 10.4467/25440845TP.19.023.11789

Pawłowski, B. (red.), Biologia atrakcyjności człowieka, Warszawa 2009

Pawłowski B. (w rozmowie z T. Ulanowskim), Nagi umysł. Dlaczego jesteśmy, jacy jesteśmy. Ludzka natura bez złudzeń, Warszawa [2016]

Pawłowski, B,. Danel, D., Psychologia ewolucyjna – nauka o adaptacji i ewolucyjnej inercji ludzkiego umysłu, "Kosmos" 58 (2009), s. 573-583

Pinker, S., Tabula rasa. Spory o naturę ludzką, [tłum.] A. Nowak, Gdańsk 2005

Polcyn-Radomska,A.,  Fenomen powodzenia u kobiet mężczyzn w mundurach, "Fides et ratio" 2(13)2013, s. 133-143

Polowczyk, J, Witczak, H., Błaszak, M. (red.), Podejście ewolucyjne w naukach społecznych, Warszawa 2018 [fragmentarycznie istotna].

de Waal, F., Małpy i filozofowie. Skąd pochodzi moralność, [tłum.] B. Brożek i
M. Furman, Kraków 2013

de Waal, F., Bonobo i ateista. W poszukiwaniu humanizmu wśród naczelnych,
[tłum.] K. Kornas, Kraków 2014

de Waal, F., Jak się różnimy. Gender oczami prymatologa, [tłum.] M. Golachowski, Kraków 2023

Wiewiorowski, J., Porywanie kobiet jako zjawisko społeczne w późnym antyku. Moralność a prawo, w: Homo, qui sentit. Ból i przyjemność w średniowiecznej kulturze Wschodu i Zachodu, pod. redakcją J. Banaszkiewicza i K. Ilskiego, Poznań 2013, s. 197-219

Wiewiorowski, J., Konstytucyjne (i pozakonstytucyjne) przesłanki zakazu retroaktywności prawa, [w:] Konstytucjonalizm polski: refleksje z okazji jubileuszu 70-lecia urodzin i 45-lecia pracy naukowej profesora Andrzeja Szmyta, (ed.) A. Gajda ( [i in.] ), Gdańsk 2020, s. 441-453

Wiewiorowski, J., Reguły prawa rzymskiego a aktualne polskie problemy ustrojowe, "Czas Kultury" 207.4 (2020), s. 51-57

Załuski, W., Ewolucyjna filozofia prawa, Warszawa 2009


Materiały dodatkowe

Teksty źródłowe (przesłane indywidualnie słuchaczom za pośrednictwem poczty elektronicznej UG do końca listopada 2023)



I Administracja - przedmiot wykładu

II Administracja - Królestwo

III Administracja - Republika 1

IV Administracja - Republika 2

V Administracja - Pryncypat 1

VI Administracja - Pryncypat 2

VII Administracja - Dominat 1

VIII Administracja - Dominat 2


W dniach 16-18 października 2023 r. na naszym wydziale z wizytą studyjną przebywał prof. dr. jur. Johannes Platschek, kierownik Lehrstuhl für Römisches Recht, Antike Rechtsgeschichte und Bürgerliches Recht na Ludwig-Maximilians-Universität München (
Prof. J. Platschek specjalizuje się w badaniach nad prawem rzymskiego i niemieckim prawem cywilnym, ostatnio współtworzył najnowszy komentarz do niemieckiego kodeksu prawa cywilnego: Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch mit Einführungsgesetz und Nebengesetzen (BGB) (Soergel) - oraz syntezę współczesnych badań nad prawem rzymskim: Handbuch des Römischen Privatrechts, Bd. I-II, Mohr Siebeck, Tübingen 2023 (

W trakcie pobytu w Gdańsku prof. UG, prof. J. Platschek wygłosił 16 pażdziernika wykład dla studentów I roku studiów prawniczych pt. Traditions of Teaching (Roman) Private Law in Europe (prezentacja: Tradition of teaching Roman Law Gdansk).


Następnego dnia zorganizowane zostało również otwarte seminarium naukowe Katedry Prawa Cywilnego WPiA UG, w którym podstawą dyskusji był referat naszego gościa pt. Ignorant Practitioners? Roman Law beyond the System.
Wizyta prof. J. Platschka odbyła się na zaproszenie kierownika Zakładu Prawa Rzymskiego, dr hab. Jacka Wiewiorowskiego.










W dniu 30 czerwca 2023 r. odbyło się w Gdańsku VII Forum Młodych Romanistów – (…) iuris consulti, quorum summus circa verborum proprietatem labor est  (Quint,. Inst. 5, 14, 34) — język prawa i język prawników w Rzymie starożytnym.

Spotkanie otworzył referat dra Jana Andrzejewskiego (UAM) pt. Audytorium historyka prawa (romanisty i nie tylko). Kim jest historyk prawa? Czy romanista jest historykiem prawa? Czy powinniśmy zabiegać o audytorium? – to tylko część z zadanych przez Autora pytań. Na ile romanista powinien utrzymywać więzi z teraźniejszością, czy może ograniczyć się do badania wąskich zagadnień, znanych  i interesujących tylko nieliczne grono specjalistów. Czy współczesność trzymamy z dala od historii a historię prawa z dala od współczesności? Naszemu największemu audytorium – studentom, przekazujemy że prawo rzymskie stanowi podstawę współczesnych konstrukcji. Czy prowadząc badania naukowe staramy się dalej uzasadniać tę tezę?

Referat dr Pauliny Święcickiej (UJ) dotyczył kwestii języka prawniczego - Argument z języka powszechnego w interpretacji prawniczej – geneza i ewolucja. Autorka przedstawiła genezę i ewolucję tego argumentu, jak też jego charakterystykę oraz możliwą krytykę. Starożytne jeszcze marzenie o dobrym ustawodawstwie związane jest z postulatem prostoty prawa, jasności i zrozumiałości. Autorka przytoczyła znane wskazówki rzymskich jurystów, podkreślając pogląd Celsusa, iż znajomość ustaw nie polega na znajomości [przyswojeniu sobie] ich słów, ale na rozumieniu ich treści i mocy prawnej. Autorka wskazała na szereg tekstów źródłowych, w których juryści rzymscy dokonując interpretacji czynności prawnych powoływali argument z języka codziennego (usus communis) na poparcie przedstawionego stanowiska. Ciekawe były przykłady definicji, w których juryści używali codziennego prostego języka. Autorka skonstatowała, iż prawo nie istnieje poza językiem, ale język prawniczy – jak wskazuje rzymskie doświadczenie – nie musi być skomplikowany i niezrozumiały dla przeciętnego odbiorcy nie-prawnika.


Dr Karolina Wyrwińska (UJ), krytycznie odniosła się do definicji przedsiębiorcy w prawie polskim - Omnis definitio in iure civili periculosa est? Uwagi na marginesie pojęcia przedsiębiorcy. Przestroga rzymskiego jurysty Iavolenusa okazuje się wciąż aktualna. B. Wróblewski, Język prawny i prawniczy, Kraków 1948, zachęcał wprawdzie do budowania definicji: „naturalnym środkiem techniki języka prawnego, urzeczywistniającej cel skutecznego porozumiewania się z adresatami, jest wprowadzanie definicji i określeń do przepisów”. Jednakże w przypadku definicji przedsiębiorcy postulowany cel komunikacyjny nie został zrealizowany.  Istniejące definicje, których jest aż kilkanaście, różne w obrębie rozmaitych gałęzi prawa, wywołują liczne sprzeczności i niekonsekwencje w stosowaniu prawa. Autorka podkreślała porządkujące i wyjaśniające znaczenie dobrego języka prawniczego.

Wybrane gatunki tekstów komunikujących prawo w prawie rzymskim i ich prewencyjny charakter – referat dr Beaty Kowalczyk (UG) wskazywał na  wspólne i odmienne role działania poszczególnych źródeł prawodawczych w Rzymie. Autorka potraktowała akt stanowienia prawa jako komunikat mający do odegrania, ze względu na miejsce jego publikacji i rodzaj tekstu odmienną rolę. Precyzja i jawność tekstu budowały szacunek i autorytet dla prawa.


Na właściwości języka prawniczego jako języka technicznego łaciny zwrócił uwagę dr Bartosz Szolc-Nartowski (UG) w referacie - (…) magis ab usu dicendi remota, qualia sunt iurisconsultorum (Quint., Inst., 11, 2, 41) – język prawniczy jako odmiana języka naturalnego. Starożytni dostrzegali, że język i prawo jednoczą ludzi, obywateli. Jednocześnie reguły języka naturalnego ulegają zmianom, podobnie dzieje się także z prawami. Autor przedstawił też zagadnienia interferencji między językiem prawniczym a językiem naturalnym oraz odmian w ramach samego języka prawniczego. Wskazał też na pewne tendencje związane ze zmieniającym się językiem prawniczym i postępem technologicznym, kreśląc wizję  języka prawniczego przyszłości.

Dr hab. Michał Wyrwiński (UJ) przedstawił referat pt. Publikacje naukowe w tzw. otwartym dostępie - przejściowa "moda" czy etap w rozwoju dostępu do wiedzy?  Autor przedstawił kwestię finansowania nauki i wymogów otwartego dostępu w kontekście Zarządzenia nr 38/2020 Dyrektora Narodowego Centrum Nauki w sprawie ustalenia polityki narodowego centrum nauki dotyczącej otwartego dostępu do publikacji z dnia 27.05.2020 r.

W panelu studenckim mieliśmy dwa bardzo dobrze przyjęte referaty i owoce wydziałowego programu tutoringu.

Pierwszy referat wygłosił pan Hubert Zawadzki pt. Utrata posiadania przez pozwanego skargą windykacyjną – rozwiązania rzymskie i współczesne. Autor przedstawił i omówił bogaty materiał źródłowy dotyczący utraty posiadania w trakcie postepowania windykacyjnego oraz wstąpienia w rolę pozwanego przez osobę, która nie miała przymiotu posiadania rzeczy.

Z kolei pani Milena Kruszewska  przedstawiła referat pt. invicem se circumscribere (Paulus, D. 19, 22, 3) – prawne granice negocjacji stron kontraktów emptio venditio i locatio conductio. Ograniczając problematykę do okresu prawa klasycznego Autorka na tle społecznych i ekonomicznych uwarunkowań zaprezentowała zagadnienie granic dopuszczalności wzajemnego podchodzenia się stron.

Konferencja stanowiła platformę do dyskusji, w których podkreślano trwałe znaczenie prawa rzymskiego we współczesnym dyskursie prawniczym. Różnorodne wystąpienia, prezentowane zarówno przez doświadczonych uczonych, jak i przez studentów, potwierdziły wartość dalszych badań w tej dziedzinie. Spotkanie zakończyło się zaproszeniem uczestników do udziału w przyszłorocznej edycji forum. Pod wpływem sugestii płynących ze strony uczestników, organizatorzy podjęli decyzję o przekształceniu wydarzenia w cykliczne seminarium, którego formuła pozwoli na uczestnictwo wszystkich polskich badaczy prawa rzymskiego – niezależnie od stopnia zaawansowania kariery akademickiej.

Relacja w formie skróconej ukazała się na stronie WPiA UG:


(…) iuris consulti, quorum summus circa verborum proprietatem labor est

 (Quint,. Inst. 5, 14, 34) — język prawa i język prawników w Rzymie starożytnym

30 czerwca 2023 r.

Wydział Prawa i Administracji


Budynek WPiA UG, ul. Jana Bażyńskiego 6, 80 309 Gdańsk

Sala nr 2014

Przewidywany czas na jedno wystąpienie merytoryczne - 20 minut. Po każdym z wystąpień przewidziany jest czas na dyskusję.


11:00 Otwarcie obrad – dr. hab. Jacek Wiewiorowski, prof. UG

dr Jan Andrzejewski (UAM) - Audytorium historyka prawa (romanisty i nie tylko)

dr Paulina Święcicka (UJ) – Argument z języka powszechnego w interpretacji prawniczej – geneza i ewolucja

dr Karolina Wyrwińska (UJ) - Omnis definitio in iure civili periculosa est? Uwagi na marginesie pojęcia przedsiębiorcy

dr Beata Kowalczyk (UG) - Wybrane gatunki tekstów komunikujących prawo w prawie rzymskim i ich prewencyjny charakter

dr Bartosz Szolc-Nartowski (UG) – (…) magis ab usu dicendi remota, qualia sunt iurisconsultorum (Quint., Inst., 11, 2, 41) – język prawniczy jako odmiana języka naturalnego

dr hab. Michał Wyrwiński (UJ) - Publikacje naukowe w tzw. otwartym dostępie - przejściowa "moda" czy etap w rozwoju dostępu do wiedzy?


14:00 - 15:00 lunch


15:00 Wystąpienia studentów

Hubert Zawadzki (UG) – Utrata posiadania przez pozwanego skargą windykacyjną – rozwiązania rzymskie i współczesne

Mikołaj Pietrowski (USz) - Stefan Bobczew - pandektystyka po bułgarsku

Milena Kruszewska (UG) – invicem se circumscribere (Paulus, D. 19, 22, 3) – prawne granice negocjacji stron kontraktów emptio venditio i locatio conductio


Zamknięcie obrad – dr. hab. Jacek Wiewiorowski, prof. UG





(…) iuris consulti, quorum summus circa verborum proprietatem labor est

 (Quint. inst. 5, 14, 34) — język prawa i język prawników w Rzymie starożytnym

30 czerwca 2023 r.

Wydział Prawa i Administracji



Zakład Prawa Rzymskiego, Katedra Prawa Cywilnego WPiA UG ma zaszczyt zaprosić Państwa na VII Ogólnopolskie Forum Młodych Romanistów.

Pierwsze spotkanie tego rodzaju odbyło się w Gdańsku 26 listopada 2015 r. pod nazwą Ogólnopolskie Forum Młodych Romanistów - „Analogie, inspiracje, refleksje czyli o rozterkach współczesnego badacza prawa rzymskiego” (jego pokłosiem była publikacja książki pt. Ius pluribus modis dicitur - prawo rzymskie wciąż żywe, Gdańsk 2016). Tematy kolejnych spotkań to: „Nauka i nauczanie prawa rzymskiego” (21 marca 2017 r.), „Definire necessarium est?  Rzymskie terminy prawne i ich definicje” (13 kwietnia 2018 r.); „Prawnik i wartości w świecie antycznym i współcześnie” (15-16 czerwca 2019 r.); „Autorytet prawnika – wartość utracona?” (30 czerwca 2021 r.; online); „Koniec historii prawa? – perspektywy współczesnych doświadczeń prawnych” (30 czerwca 2022 r.).


Zapraszamy na konferencję młodych badaczy prawa rzymskiego - to jest nieposiadających statusu samodzielnego pracownika naukowego - z krajowych ośrodków naukowych. Konferencja ma na celu umożliwienie uczestnikom prezentację zakresu i kierunków prowadzonych przez nich badań, wymianę poglądów w ramach środowiska naukowego, a także dyskusję na temat spodziewanych rezultatów i stosowanych metod badawczych. Uczestnicy w swoich referatach mogą odnieść się  do zagadnień związanych z tematem spotkania. Można jednak prezentować tematykę aktualnie prowadzonych badań. Wystąpienia mogą być również okazją do przedyskutowania tematów, które badacze zgłosili jako referaty w trakcie planowanych w bieżącym roku innych konferencji romanistycznych.

Komitet naukowy i organizacyjny

dr hab. Jacek Wiewiorowski, prof. UG

dr Beata J. Kowalczyk

dr Bartosz Szolc-Nartowski


Zgłaszanie wystąpień

  1. Prosimy o potwierdzenie uczestnictwa w konferencji i nadsyłanie tematów wystąpień z abstraktami i listą pięciu słów kluczowych (keywords) do dnia 31 maja 2023 r., wysyłając informację na adres: Organizatorzy zastrzegają prawo wyboru wystąpień.
  2. Przewidywany czas na jedno wystąpienie - 20 minut. Po każdym z wystąpień przewidziany jest czas na dyskusję.
  3. Szczegółowy plan konferencji zostanie ustalony i podany na stronie internetowej do dnia 20 czerwca 2023 r.
  4. Organizatorzy przewidują zgłoszenie do druku w Czasopiśmie Prawno-Historycznym dwóch najlepszych referatów, wybranych przez komitet naukowy. Zastrzegamy, że ostateczną decyzję o publikacji podejmuje redakcja periodyku po przeprowadzeniu procedur recenzyjnych.


Organizatorzy nie przewidują opłaty konferencyjnej. Dla uczestników przewidziana jest nieodpłatna możliwość noclegu (ilość miejsc jest niestety ograniczona). Na zakończenie spotkania przewidziany jest posiłek.

Informacje na temat konferencji publikowane będą na stronie Zakład Prawa Rzymskiego, Katedra Prawa CywilnegoWPiA UG:


Trudny okres pandemiczny oraz ograniczona ilość zajęć z podstawowego w zakładzie przedmiotu „Prawo rzymskie”, spowodowała konieczność wprowadzenia od roku akademickiego 2021/2022 szeregu nowych innowacji dydaktycznych. W tym miejscu należy odnotować, że wieloletnie starania kierownika zakładu o zwiększenie wymiaru zajęć z prawa rzymskiego, wywarły częściowy skutek: w ramach zmiany programu studiów prawniczych na WPiA UG zwiększono do 40 godzin ilość godzin wykładów a do 20 godzin podniesiono wymiar ćwiczeń na studiach stacjonarnych i wieczorowych (od roku akademickiego 2022/2023).

W ub. roku akademickim, celem ułatwienia studentom udziału w zajęciach online, z inicjatywy dr B. Szolca-Nartowskiego opracowano pierwszą edycję pisemnych kwestionariuszy ćwiczeniowych. Wskazywały one studentom zagadnienia do samodzielnego opracowania, których znajomość weryfikowana była w trakcie spotkań (prawnicza terminologia łacińska, tłumaczenie paremii łacińskich, zagadnienia problemowe). Obok tego, wspólnie z prowadzącymi studenci uczyli się umiejętności  interpretacji wskazanych łacińskich źródeł prawniczych, z polskim tłumaczeniem, ucząc się elementarnych metod prawniczego myślenia (ustalenie kontekst źródłowo-historycznego, ustalenie stanu faktycznego, wskazanie problemu prawnego – wynikającego ze stanu faktycznego oraz nazwanie przesłanek rozstrzygnięcia, do których odwołano się w tekstach). Ćwiczenia miały za zadanie aktywizację studentów, pokazanie efektywności pracy zespołowej oraz uzyskanie przez nich rudymentarnej umiejętności analizy zagadnienia prawnego. Odstąpiono z nich od tradycyjnej formuły podawania wiedzy na rzecz inspirowania studentów do pracy własnej koordynowanej przez nauczyciela akademickiego. Zgodnie z kilkuletnią tradycją, umiejętność ta weryfikowana była w ramach egzaminu, podczas którego studenci musieli również wykazać się znajomością zagadnień teoretycznych.

Doświadczenia zebrane w ub. roku akademickim posłużyły za wzorzec dla tegorocznej edycji kwestionariuszy, skróconej w części w stosunku do zeszłorocznej oferty, ale za to wzbogaconej o nowe elementy. W ramach spotkań weryfikowana jest odtąd w formie testu online znajomość terminologii łacińskiej i łacińskich paremii prawniczych. Na zajęciach prowadzone były też symulacje rozpraw sądowych. W ich ramach, studenci podzielni na kilkoosobowe zespoły przygotowują i prezentują stanowiska stron procesowych w oparciu o podany stan faktyczny – bazującego na tekstach źródeł prawa rzymskiego; trójosobowy skład ‘sędziowski’, przy udziale pozostałych uczestników zajęć wydaje zaś ‘orzeczenie’.

W latach 2021/2022 i 2022/2023 podtrzymano też tradycję fakultatywnych spotkań repetytoryjnych (w ubiegłym roku online), w ramach których analizowano dodatkowe teksty źródłowe. Dla studentów zaocznych udostępniono online cztery spotkania im poświęcone, a  zgodnie z kilkuletnia tradycją online udostępniano studentom szereg materiałów pomocniczych, obejmujących prezentacje wykorzystywane podczas wykładów, wykazy prac dodatkowych oraz inne materiały.

Wobec braku możliwości kontaktu między studentami z powodu ograniczeń pandemicznych, w roku akademickim 2021/2022 studentom oferowano również dodatkowe zajęcia na świeżym powietrzu: spacery z prawem rzymskim (prowadzone przez dr B. Szolca-Nartowskiego). Podczas krótkich wędrówek po oliwskich lasach, studenci prowadzili dyskusje wokół przedstawionych im tekstów źródłowych, które stanowiły rozstrzygnięcia rzymskich jurystów związane z problematyka prawa rzeczowego. Wobec powrotu do zajęć stacjonarnych z tej formy aktywizacji studentów zrezygnowano w bieżącym roku akademickim.

Pomimo ograniczeń pandemicznych, w styczniu ub. roku udało się z sukcesem przeprowadzić kolejną edycję lokalnego konkursu prawa rzymskiego (we współpracy z ELSA Gdańsk) – online. Zorganizowano również w tej formule pierwszą debatę oksfordzką na temat prawa rzymskiego na WPiA UG (z tezą „Rzymski proces formułkowy był historycznie najdoskonalszą formą procesu”).

Obie inicjatywy kontynuowane były w bieżącym roku akademickim w formie stacjonarnej (debata oksfordzka z tezą „Okres prawa poklasycznego (235-565 n.e.) to czas upadku kultury prawniczej i zaniku czynników prawotwórczych”).

Studenci utworzyli w ub. roku akademickim nieformalne kółko miłośników prawa rzymskiego; w jego ramach w maju 2022 r. doszło do spotkania dotyczącego metod prowadzenia prawniczych negocjacji, z udziałem Anny Kluczek-Kollár, wicedziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w Gdańsku.

W ramach działalności naukowej, mimo ograniczeń pandemicznych w roku akademickim 2021/2022 udało się też zorganizować coroczne międzynarodowe seminarium poświęcone problematyce rzymskiego prawa morskiego (online) - „Roman maritime law” 20.04.2022 (jako impreza towarzysząca X Ogólnopolskiej Konferencji Prawa Morskiego "Współczesne problemy i przyszłe wyzwania prawa morskiego"). W bieżącym roku akademickim 5th International Seminar „Roman maritime law” odbyło się 19.04.2023 w formule hybrydowej (jako wydarzenie towarzyszące XI Ogólnopolskiej Konferencji Prawa Morskiego "Zapobieganie zanieczyszczaniu morza przez statki: MARPOL – 50 lat i co dalej?", Gdańsk 20.04.2023 -

W formie stacjonarnej odbyło się natomiast szóste już Ogólnopolskie Forum Młodych Romanistów:Badania romanistyczne i dydaktyka prawa rzymskiego", Gdańsk, 1 lipca 2022 r., z udziałem reprezentantów czołowych polskich ośrodków romanistycznych. Kolejne spotkanie w tym cyklu miało miejsce 30 czerwca 2023 r.: „(…) iuris consulti, quorum summus circa verborum proprietatem labor est (Quint,. Inst. 5, 14, 34) — język prawa i język prawników w Rzymie starożytnym" (zob. odrębny wpis:

Osobno zaznaczyć można współorganizowanie przez pracowników zakładu ogólnopolskiej konferencji poświęconej problemom rzymskiego i współczesnego prawa procesowego - we współpracy z katedrami i zakładami prawa rzymskiego i postępowania cywilnego wydziałów prawa UG, Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Rzeszowskiego (projekt wsparła też Krajowa Izba Komornicza): Cywilne postępowanie rozpoznawcze i egzekucyjne – rzymski pierwowzór i rozwiązania współczesne, Kraków 27.05.2022. Obrady konferencji, z udziałem reprezentantów czołowych polskich procesualistów, romanistów i praktyków w siedzibie Muzeum UJ, Collegium Maius w Krakowie były okazją do wskazania związków między tradycjami rzymskimi a współczesnymi wyzwaniami nauki cywilnego prawa procesowego (referaty wygłosili spośród pracowników Zakładu Prawa Rzymskiego UG dr hab. J. Wiewiorowski, prof. UG – referat pt. „Późnorzymski archetyp symboliki sądowego stołu” i dr B. Szolc-Nartowski - referat pt. „Nadużycie uprawnień procesowych”). Dodać można, iż dr Bartosz Szolc-Nartowski był pomysłodawcą konferencji.

Na odrębną uwagę zasługuje też indywidualna aktywność naukowa pracowników zakładu.

Dr hab. Jacek Wiewiorowski, prof. UG wygłosił 10 listopada 2021 r. wykład otwarty pt. „Insygnia Notitia Dignitatum jako źródło dla historyka późnego antyku (wybrane zagadnienia)”, w ramach cyklu wykładów gościnnych Studenckiego Koła Naukowego Archeologii Śródziemnomorskiej UG, którego opiekunem jest prof. dr hab. Nicholas Sekunda, Kierownik Zakładu Archeologii Śródziemnomorskiej, Instytut Archeologii i Etnologii, Wydział Historyczny UG.

Kierownik zakładu współorganizował też z dr Pawłem Filipczakiem z UŁ, panel podczas największej międzynarodowej konferencji bizantynistycznej: 24th International Congress of Byzantine Studies, "Byzantium – Bridge Between Worlds", Venice and Padua, 22-27 August 2022 (Thematic Session for Free Communications pt. "State Administration in the Early Byzantine Period (AD 284–641). Between Greek, Roman and Christian models of government", z wystąpieniem pt. "Legal Significance of some Insignia in the Notitia dignitatum in partibus Orientis") - Wyjazd do Włoch, połączony z kwerendą biblioteczną w Niemczech, odbył się w ramach realizacji pozyskanego w 2021 roku grantu NCN (Opus 21, No. 2021/41/B/HS5/01819: Znaczenie prawne insygniów w Notitia Dignitatum/ Legal Significance of the insignia in the Notitia Dignitatum). W ramach realizacji grantu wygłosił on również z referat pt. „Religious symbolism in the insignia of the Notitia Dignitatum” podczas największej międzynarodowej konferencji romanistycznej LXXVe Session de la Société Internationale Fernand de Visscher pour l'Histoire des Droits de l'Antiquité, "Ius et Religio. Droit, religions anciennes et christianisme dans l’Antiquité" Université Saint-Louis – Bruxelles, 13-16 septembre 2022. W bieżącym roku akademickim prof. J. Wiewiorowski wygłosił też wykład otwarty pt. „Some legal issues in the light of the insignia of the Notitia dignitatum” (22.03.2023, Werkstattseminar Antike Rechtsgeschichte und Römisches Recht für Gäste, Doktoranden und Habilitanden, Lehrstuhl fur Römisches recht, Antike Rechtsgeschiechte und Bürgerlisches Recht, Ludwig-Maximilians-Universität München). Został również zaproszony do udziału w konferencji zorganizowanej pod auspicjami The British Academy and Institute of Classical Studies, School of Advanced Studies, University of London: "ICS Byzantine Colloquium 2023: Law and Society in the Late Antique and Byzantine World, 13-14 June 2023", (z wykładem pt. "On the origins of legal emblems: selected legal aspects in the insignia of the Notitia Dignitatum").

Prof. J. Wiewiorowski był również członkiem Komisji ds. oceny śródokresowej p. mgr. Viktorii Semenovej (Szkoła Doktorska Nauk Społecznych Uniwersytetu Jagiellońskiego, w dyscyplinie nauki prawne) 7.09.2022 w Krakowie oraz współorganizował w Trójmieście, jako członek komitetu organizacyjnego, międzynarodową 8th Conference of the Polish Society for Human and Evolution Studies, September 14-17, 2022 (

Z kolei dr Beata J. Kowalczyk wygłosiła referaty: podczas seminarium naukowo - doktorskiego Instytutu Prawa Uniwersytetu Humanistycznospołecznego w Warszawie (11.01.2023, referat pt. „Europeizacja i konstytucjonalizacja prawa prywatnego jako determinanty ewolucji prawa w XXI w. oraz jego rewolucyjnych zmian”), panelu eksperckiego Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej ‘Materialnoprawne aspekty instytucji zasiedzenia w polskim prawie cywilnym’(Poznań 14.01.2023, referat pt. Zasiedzenie - uniwersalna struktura prawna i jej przyszłość”). Wzięła udział również w sesji posterowej 13th Polish–Spanish Conference on the European Legal Tradition ‘Family, law and society: From Roman Law to the present day’ (Barcelona 21.04.2023, poster pt. „Legal Mechanisms to Prevent the Dissolution of Marriage. Justinian's Reform in Roman law and Nowadays regulations in Polish law”). Dr Beata J. Kowalczyk wzięła też aktywny udział w dyskusji podczas Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Konstytucjonalizacja prawa prywatnego a europeizacja prawa prywatnego. Porównanie zjawisk (Poznań 18.11.2022) oraz Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej ‘Między integracją a dezintegracją prawa cywilnego materialnego i procesowego’ (Warszawa 9.12.2022).

Dr Beata J. Kowalczyk jako członkini Wydziałowego Zespołu ds. Zapewnienia Jakości Kształcenia została także redaktorką Biuletynu ZdsZJK Wiadomości Dydaktyczne. W roku akademickim 2022/2023 ukazały się już 3 numery Biuletynu, w tym jeden z tekstem jej autorstwa pt. „Chat GPT - przełomowy moment w edukacji akademickiej”.

Dr Beata J. Kowalczyk oraz dr Bartosz Szolc-Nartowski są ponadto aktywnymi tutorami akademickimi.



5th International Seminar

„Roman maritime law”


Department of Roman Law

Chair of Civil Law

Faculty of Law and Administration

University of Gdańsk

Paulus libro secundo sententiarum. Lege Rhodia cavetur, ut si levandae navis gratia iactus mercium factus est, omnium contributione sarciatur quod pro omnibus datum est. „Paulus in second book of Sentences. It is provided by the Rhodian Law that where merchandise is thrown overboard for the purpose of lightening a ship, what has been lost for the benefit of all must be made up by the contribution of all.”

Digesta Iustiniani 14.2.1

Department of Roman Law at the University of Gdansk is pleased to invite you to take part in the 5th International Seminar "Roman Maritime Law", devoted to various aspects of Roman law of the sea and of the maritime activity of the Romans. The meeting will be attended by researchers who explored these issues in their research. It is intended to provide an opportunity to discuss issues of relevance to historical and legal research, but important for the present. A seminar is an accompanying event to the XI Ogólnopolska Konferencja Prawa Morskiego "Zapobieganie zanieczyszczaniu morza przez statki: MARPOL – 50 lat i co dalej?" (National Maritime Law Conference - Preventing Ship-Sourced Polution MARPOL: Five Decades and Whither Now?), Gdańsk 20.04.2023 (

Seminar Program

University of Gdańsk, Law and Administration Faculty, Jana Bażyńskiego street 6, Gdańsk, room 2002 and

online - MS Teams

9:45-10:00 Welcome and Opening Speeches:

Wojciech Zalewski, Associate Professor, Dean of Faculty of Law and Administration, University of Gdańsk

Dorota Pyć, Associate Professor, Head of the Department of Maritime Law, Faculty of Law and Administration, University of Gdańsk

Jacek Wiewiorowski, Associate Professor, Head of Roman Law Department, Chair of Civil Law, Faculty of Law and Administration, University of Gdańsk

10:00-10:20 Professor Nicholas Sekunda, University of Gdańsk

Why did Caesar prohibit the export of whetstones bought Crete after the Ides of March?

10:20-10:40 Zuzanna Benincasa, Associate Professor, University of Warsaw

Freedom of fishing vs freedom of bird hunting in the legislation of the Roman emperors

10:40-11:00 Lyuba Radulova, Assistant Professor, Sofia University “Sv. Kliment Ohridski”

Notes on the maritime and land importation of goods. The Lex portus Asiae and the lex from Andriake

11:00-11.20 Professor Francisco J. Andrés Santos, University of Valladolid

The gubernator navis as a metaphor of the government of the state in the Roman oratory

11:20-12:00 Discussion/ Coffee Break

12:00-12:20 Professor Anna Tarwacka, Cardinal Stefan Wyszyński University in Warsaw

Interacting with pirates - self-defence and negotiations

12:20-12:40 Petr Dostalík, PhD, Assistant Professor, Palacký University Olomouc

The legal basis of piracy (maritime robbery) in the Roman concept of furtum

12:40-13:00 Jacek Wiewiorowski, Associate Professor, University of Gdańsk

Comes Orientis as an officer responsible for the cleaning of river Orontes

13:00-13:20 Bartosz Zalewski, PhD, Assistant Professor, Maria Curie-Sklodowska University, Lublin

Between the freedom of navigation and the protection of maritime territory - the views of Alberico Gentili on the basis of the case described in Hispanicae Advocationis lib. I, cap. 8

13:20-14:00 Discussion

14:00 Closing speech: Jacek Wiewiorowski, Associate Professor, University of Gdańsk


Post scriptum

Relacja ze spotkania zamieszczona została na stronie głównej WPiA UG:

Nagranie ze spotkania

Studenckie Mistrzostwa Debat Oksfordzkich z Prawa Rzymskiego

Universitas Studiorum Gedanensis


Prawie czterdziestu studentów I roku Prawa debatowało w dniu 25 stycznia 2023 r. w wydziałowej Sali rozpraw próbując wykazać prawdziwość lub zaprzeczyć tezie: okres prawa poklasycznego(235-565 r. n.e.) to czas upadku kultury prawniczej i zaniku czynników prawotwórczych. Atmosferę na Sali dobrze oddaje fragment sztuki Plauta:

PLAUTUS, Amfitrion

Z obu stron stają armie ogromne:

obie w szyku, gotowe na bój.

Już nasz legion  jest w zwartym szeregu,

a wrogowie trzymają szyk swój.

Z obu stron występują wodzowie,

rozmawiają a wokół aż wrze;

Stanął układ, że ten kto przegra,

odda siebie, swe miasta i wsie.

Z obu stron potem grzmią, huczą trąby,

ziemia dudni, powtarza ich zew.

(tłum. Ewa Skwara)

Mimo oczywistej rywalizacji, widać było piękno i elegancję mów uczestników, ich pierwsze ukształtowanie sztuki życia prawniczego i akademickiego, przyjaźń integrującą grupy studentów. Poszukiwanie słów, terminów prawniczych, dowodów i argumentacji przemawiających zarówno do wyobraźni słuchaczy, jak i ukazujących racje podnoszonych twierdzeń – wszystko to potwierdzało rozległość wiedzy i znajomość sztuki retorycznej studentów.

Teza niełatwa do wykazania – w podręcznikach prawa rzymskiego akcentuje się raczej przewagę okresu klasycznego nad „zbiurokratyzowanym” a nawet „zwulgaryzowanym” okresem prawa późniejszego – okazała się dobrym zaczynem obfitości treści i trafności argumentacji drużyn broniących jej prawdziwości. Ku zaskoczeniu jury – które tworzyli pracownicy Zakładu Prawa Rzymskiego – w większości zwyciężały drużyny propozycji. Brawa jednak dla wszystkich!

Vivant auditores, semper sint in flore! – niech żyją studenci, niech zawsze rozkwitają!

notam facit: Bartosz Szolc-Nartowski, Zakład Prawa Rzymskiego