Przeskocz do treści

Przedmiot

Prawo rzymskie – rok akademicki 2020/2021

Student poznaje w trakcie wykładu i ćwiczeń sens praktyczny i konstrukcję dogmatyczną omawianych instytucji rzymskiego prawa prywatnego oraz podstawowe wiadomości na temat ich wpływu na rozwój prawa prywatnego w czasach nowożytnych. Nabywa podstawowe informacje na temat metody rozwijania prawa w antycznym Rzymie oraz wpływu tekstów rzymskich na budowanie nauki prawa w średniowiecznej i nowożytnej Europie. Wskazany zakres wiedzy o prawie rzymskim powinien ułatwić studentowi zrozumienie natury pojęć i instytucji współczesnego prawa prywatnego, wyrastających z tradycji prawa rzymskiego. Student zdobywa także umiejętność korzystania z tej tradycji prawnej jako kryterium porównywania różnych systemów prawa prywatnego oraz samodzielnej oceny ewolucji współczesnego prawa prywatnego i rozwoju europejskiego prawa prywatnego. Wykład zawiera następujące treści merytoryczne:  Historia i tradycja prawa rzymskiego, Kształtowanie i ochrona praw prywatnych, Osoby i rodzina, Spadki, Posiadanie i prawa rzeczowe, Zobowiązania.

Formy i warunki zaliczenia egzaminu (ocena pozytywna - powyżej 50 % poprawnych odpowiedzi):
- egzamin pisemny - składa się z dwóch części:
Część I - 60 minut

  • Sześć pytań otwartych (Historia i tradycja prawa rzymskiego, Kształtowanie i ochrona praw prywatnych, Osoby i rodzina, Spadki, Posiadanie i prawa rzeczowe, Zobowiązania - po 10 minut); po zakończeniu pisania prace są zbierane i studenci po 10 minutowej przerwie przystępują do części drugiej

Cześć II - 45 minut
w trakcie tej części egzaminu studenci mają możliwość korzystania z dowolnych materiałów dodatkowych (poza opracowaniami tekstów źródłowych), co jest nawiązaniem do wymogów egzaminów końcowych w ramach aplikacji prawniczych

  • analiza jednego tekstu źródłowego, innego niż teksty źródłowe omawiane w podczas ćwiczeń; przedstawiony studentom w trakcie ćwiczeń schemat analizy tekstów źródłowych jest wymagany na egzaminie

- egzamin ustny (dla osób, które uzyskały ocenę bardzo dobrą z ćwiczeń lub były laureatami lokalnego konkursu prawa rzymskiego – pierwsze trzy miejsca).

Laureaci ogólnopolskiego konkursu prawa rzymskiego uzyskują zwolnienie z egzaminu.

Forma i warunki zaliczania ćwiczeń

  • zajęcia odbywają się on-line i są obowiązkowe (zgodnie z regulaminem studiów, nieobecność studenta nie może przekroczyć 30% ogólnego wymiaru zajęć)
  • prowadzący udostępnia stopniowo studentom stopniowo  kwestionariusze zadań (do przygotowania w ramach pracy własnej studenta)
  • wszystkie zadania określone w kwestionariuszu zadań muszą być wykonywane przez studenta indywidualnie
  1. Forma ćwiczeń

I zajęcia: zajęcia organizacyjne (45 minut)

II zajęcia (Historia i tradycja prawa rzymskiego)

  • w ramach przygotowania do ćwiczeń (praca własna - około 360 minut), student wykonuje zadania określone w kwestionariuszu zadań: jest zobowiązany do zapoznania się z treścią podręczników oraz lektur i sporządzenia słowniczka terminów i pojęć; ponadto winien przetłumaczyć podane proste teksty łacińskie oraz opanować pamięciowo wskazane teksty źródłowe, samodzielnie rozwiązać test, przedstawić zagadnienie problemowe oraz przygotować się do analizy tekstu źródłowego z tłumaczeniem w języku polskim, według zasad określonych w kwestionariuszu zadań.
  • w trakcie ćwiczeń (1 spotkanie - 2x45 minut), prowadzący sprawdza wykonanie zadań, wyjaśnia zagadnienia problemowe oraz wspólnie ze studentami analizuje tekst źródłowy z tłumaczeniem w języku polskim.

Zajęcia III-VII (Kształtowanie i ochrona praw prywatnych, Osoby i rodzina, Spadki, Posiadanie i prawa rzeczowe, Zobowiązania)

  • w ramach przygotowania do ćwiczeń (praca własna studenta - łącznie 6x360 minut), student wykonuje zadania określone w kwestionariuszu zadań: jest zobowiązany do zapoznania się z treścią podręczników oraz lektur i sporządzenia słowniczka terminów i pojęć; ponadto winien przetłumaczyć podane proste teksty łacińskie oraz opanować pamięciowo wskazane teksty źródłowe, samodzielnie rozwiązać test, przedstawić zagadnienie problemowe oraz przygotować się do analizy tekstu źródłowego z tłumaczeniem w języku polskim, według zasad określonych w kwestionariuszu zadań. Schemat analizy jest następujący (nawiązuje do zasad określonych w: W. Bojarski, W. Dajczak, A. Sokala, Verba iuris. Reguły i kazusy prawa rzymskiego, Toruń 2007; W. Dajczak, T. Giaro, F. Longchamps de Bérier, Warsztaty prawnicze. Prawo rzymskie, Bielsko Biała 2013):

1)         Określenie miejsca tekstu w dyskusji prawników rzymskich (podstawowe informacje o źródle poznania prawa, wnioski wynikające z miejsca zamieszczenia tekstu w tym źródle oraz z niektórych informacji w nim podanych a także  związanych ze znaczeniem źródła w historii prawa).

2)         Rekonstrukcja omawianego w tekście stanu faktycznego (rzeczywisty lub hipotetyczny stan faktyczny).

3)         Wskazanie problemu prawnego będącego przedmiotem oceny (kwestia niejasna, dyskusyjna).

4)         Nazwanie zasad rozstrzygnięcia (rationes decidendi), określenie ich znaczenia oraz wykorzystania w tradycji romanistycznej.

  • w trakcie ćwiczeń (6 spotkań - 2x45 minut) prowadzący sprawdza wykonanie zadań, wyjaśnia zagadnienia problemowe oraz wspólnie ze studentami analizuje tekst źródłowy.

2. Warunki zaliczania ćwiczeń

Zaliczenie uzyskiwane jest na stopień.

Podstawą jego uzyskania jest spełnienie następujących wymogów:

  1. dwie wypowiedzi, obejmujące wyjaśnienie terminu/pojęcia oraz przedstawienie zagadnienia problemowego z kwestionariusza zadań – z koniecznością poprawy oceny niedostatecznej;
  2. dwie pisemne prace kontrolne online, obejmujące materiał dotyczący działów: Historia i tradycja prawa rzymskiego, Kształtowanie i ochrona praw prywatnych, Osoby i rodzina, Spadki, Posiadanie i prawa rzeczowe, Zobowiązania – z koniecznością poprawy oceny niedostatecznej;
  3. pisemna praca kontrolna  online, dotycząca znajomości treści lektur dodatkowych - z koniecznością poprawy oceny niedostatecznej;
  4. zaliczenie testu finalnego online (uzyskanie wyniku powyżej 50 % trafnych odpowiedzi), obejmującego zagadnienia z działów: historia i tradycja prawa rzymskiego, kształtowanie i ochrona praw prywatnych, osoby i rodzina, spadki, posiadanie i prawa rzeczowe, zobowiązania - będący warunkiem zaliczenia przedmiotu.Osoby pragnące uzyskać ocenę bardzo dobrą lub celującą zobowiązane są do wykazania się minimum średnią 4.0 ocen z prac kontrolnych oraz wyróżniać się aktywnością w trakcie zajęć lub przedstawiają pracę semestralną, dotyczącą wybranej instytucji prawa rzymskiego majątkowego (minimum 10 stron wydruku komputerowego z bibliografią oraz przypisami), przygotowaną pod kierunkiem i ocenianą przez osobę prowadzącą zajęcia.

Edycje ważniejszych źródeł w języku polskim:

Digesta Iustiniani. Digesta justyniańskie. Tekst i przekład, (ed.) T. Palmirski [et al.], wyd. I, t. I (ks. 1-4) i II (ks. 5–11), Kraków 2013, tomy III (ks. 12–19) i IV (ks. 20–27), Kraków 2014, t. V.1-2 (ks. 28-36), Kraków 2015; t. VI.1-2 (ks. 37-44), Kraków 2016; t. VII.1-2 (ks. 45-50), Kraków 2017

Gaius, Instytucje, (eds.) C. Kunderewicz, J. Rezler. Warszawa 1982

'Gai Institutiones'. Instytucje Gaiusa. Tekst i przekład¸ (ed.) W. Rozwadowski, Poznań 2003

Instytucje Justyniana, (ed.) C. Kunderewicz, Warszawa 1986

Ulpiani liber singularis regularum, (eds.) A. Dębiński, K. Burczak, Lublin 2016

Zbiór prawa mojżeszowego i rzymskiego, (ed.) A. Dębiński, Lublin 2011

Teksty w wersji oryginalnej oraz tłumaczenia na języki nowożytne dostępne na stronie Roman Law Library  http://droitromain.upmf-grenoble.fr/

 

Edycja Corpus iuris civilis dostępna w zasobach internetowych:

Institutiones IustinianiDigesta Iustiniani, [w:] Corpus iuris civilis, vol. 1, edd. T. Mommsen, P. Krueger, Berolini 1892 https://archive.org/details/corpusiuriscivil00krueuoft/page/n5

Codex Iustinianus, [w:] Corpus iuris civilis, vol. 2, ed. P. Krueger, Berolini 1892 https://archive.org/details/corpusiuriscivil02krueuoft

Novellae Iustiniani, [w:] Corpus iuris civilis, vol. 3, ed. R. Schoell, Berolini 1895 https://archive.org/details/corpusiuriscivil03krueuoft/page/n6

 

Wykaz literatury podstawowej:

Dajczak, W., Giaro, T., Longchamps de Bérier, F., Prawo rzymskie. U podstaw prawa prywatnego, Warszawa 2018 (3. wydanie) - możliwe jest też korzystanie z wcześniejszych edycji podręcznika (w ramach wymogów egzaminacyjnych uwzględniana jest edycja z 2018 r.); dostępna też w: IBUK libra (za pośrednictwem serwera Biblioteki Głównej UG)

Dajczak, W., Giaro, T., Longchamps de Bérier, F., Warsztaty prawnicze.Prawo Rzymskie, Bielsko Biała 2013 (2. wydanie); dostępna też w: IBUK libra (za pośrednictwem serwera Biblioteki Głównej UG)

Kolańczyk, K., Prawo rzymskie, Warszawa 2007 (5. wydanie) - możliwe jest też korzystanie z wcześniejszych edycji podręcznika

Wołodkiewicz, W., Zabłocka, M., Prawo rzymskie. Instytucje, Warszawa 2014 (6. wydanie) - możliwe jest też korzystanie z wcześniejszych edycji podręcznika

Rozwadowski, W., Prawo rzymskie. Zarys wykładu z wyborem źródeł, Poznań 1992

 

Wykaz literatury uzupełniającej (podstawowej):

Kupiszewski, H., Prawo rzymskie a współczesność, Bielsko Biała 2013 (2. wydanie) - możliwe jest też korzystanie z wcześniejszej edycji książki

Kuryłowicz, M., Prawo rzymskie. Historia, tradycja, współczesność, Lublin 2003; dostępna też w: IBUK libra (za pośrednictwem serwera Biblioteki Głównej UG)

Rezler, J., Język łaciński dla prawników, Warszawa 2019 - możliwe jest też korzystanie z wcześniejszych edycji podręcznika

 

Słowniki:

Sondel, J., Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, Kraków 2006

Berger, A., Encyclopedic Dictionary of Roman Law, Philadelphia 1953 https://archive.org/details/bub_gb_oR0LAAAAIAAJ

Litewski, W., Słownik encyklopedyczny prawa rzymskiego, Kraków 1998

Wołodkiewicz, W. (red.), Prawo rzymskie. Słownik encyklopedyczny, Warszawa 1986

 

Por. też:

Urbanik, J., Materiały pomocnicze do studium prawa rzymskiego późnej starożytności, , [w:] Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu. Źródłoznawstwo czasów późnego antyku, (red.) E. Wipszycka, Warszawa 1999, s. 618-624

Łacińska terminologia prawnicza, (red. J. Zajadło), Warszawa 2019 (3. wydanie)

 

Wykaz prac dodatkowych (wybór)

Prace ogólne:

Alföldy, G., Historia społeczna starożytnego Rzymu, [tłum.] A. Gierlińska, Poznań 1998

Giardina A., (red), Człowiek Rzymu, tłum. P. Bravo, Warszawa 1997

Guarino, A., Diritto privato romano, Napoli 2001 (12. wydanie)

Kaser, M., Das römische Privatrecht. Erster Abschnitt: Das altrömische,das Vorklassische und klassische Recht. Zweite, neubearbeitete Auflage, München 1971

Kaser, M., Das römische Privatsrecht, 2. Die nachklassischen Entwicklungengen, München 1975 (2. ed.)

Kaser, M., Hackl, K., Das römische Zivilprozessrecht, Zweite Auflage, neu bearbeitet von K. Hackl, München 1996

Kosiński, R., Twardowska, K. (red.), Świat rzymski w V wieku, Kraków 2010, zwłaszcza ss. 209-328

Filipczak, P., Kosiński, R., (red.), Świat rzymski w IV wieku, Kraków 2015, zwłaszcza ss. 239-252

Nikodem, J., Sikorski D. A. (red.), Vademecum historyka mediewisty, Warszawa 2012, zwłaszcza ss. 334-375

Rainer, J. M., Das Römische Recht in Europa, Wien 2012

Reszczyński, J., Wstęp, [w:] Digesta Iustiniani. Digesta Justyniańskie. Wstęp i przekład, Pod redakcją T. Palmirskiego (…), t. I., Kraków 2013, s. 9-53

Stein, P., Roman Law in European History, Cambridge 1999

Historia życia prywatnego. t. I.: Od Cesarstwa Rzymskiego do roku tysięcznego, [red.] P. Veyne, tłum. K. Arnstowicz, M. Roztworowska, red. naukowa przekładu A. Łoś, Wrocław-Warszawa-Kraków 1998

Talamanca, M. (ed.), Lineamenti di storia del diritto romano, Torino 1989

Waelkens, L., Amne adverso. Roman Legal Heritage in European Culture, Leuven 2015

Winniczuk, L., Ludzie zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 2006 (4. wydanie)

Wipszycka, E., Źródła normatywne świeckie, [w:] Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu. Źródłoznawstwo czasów późnego antyku, (red.) E. Wipszycka, Warszawa 1999, s. 586-617

Zajadło, J., Cyceron dla prawników, Gdańsk 2019

Zimmermann, R., The Law of Obligations. Roman Foundations of the Civilian Tradition, Oxford 1996

 

Prace dostępne w zasobach internetowych:

Dajczak, W.:

- Dwa przykłady wykorzystania prawa rzymskiego we współczesnej praktyce prawnej, "Palestra" 11-12 (1996), s. 39-41 (zob. http://bibliografie.wpia.uw.edu.pl/bprp/)

- Problem „ponadczasowości“ zasad prawa rzymskiego. Uwagi w dyskusji o „nowej europejskiej kulturze prawnej, "Zeszyty Prawnicze" [UKSW] 5.2 (2005), s. 7–22 (zob. http://bibliografie.wpia.uw.edu.pl/bprp/)

Dajczak, W., Longchamps de Bérier, F., Prawo rzymskie w czasach dekodyfikacji, "Forum Prawnicze" 10 (2012), s. 8-22 https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/25842/dajczak_longchamps-de-berier_prawo_rzymskie_w_czasach_dekodyfikacji_2012.pdf?sequence=1&isAllowed=y

Giaro, T., Roman Law Always Dies with a Codification, [w:] Roman Law and European Legal Culture, red. A. Dębiński, M. Jońca, Lublin 2008, s. 15-26 https://www.academia.edu/2961464/Roman_Law_always_dies_with_a_codification

Schulze, R., Der Europäische Rechts- und Verfassungsgeschichte – zu den gemeinsamen Grundlagen europäischer Rechtskultur, Budapest 2005, ss. 16 http://majt.elte.hu/Tanszekek/Majt/TanszekiKiadvanyok/doc/RV05.pdf

Sprengler, H.-D., Römisches Recht und europäische Rechtskultur, [w:] G. Buchstab, (Hrsg.), Die kulturelle Eigenart Europas, Freiburg i. Brsg. 2010, s. 43-68 http://www.kas.de/upload/dokumente/verlagspublikationen/Kulturelle_Eigenart/kulturelle_eigenart_spengler.pdf

Wieacker, F.,The Importance of Roman Law for Western Civilization and Western Legal Thought, 4 B.C., "Indiana International & Comparative Law Review" 257 (1981), http://lawdigitalcommons.bc.edu/iclr/vol4/iss2/2

Wiewiorowski, J., Paremie prawnicze w zwierciadle ewolucji, [w:] Podejście ewolucyjne w naukach społecznych, redakcja naukowa J. Polowczyk, H. Witczak, M. Błaszak, Warszawa 2018, s. 121-151https://www.academia.edu/40462196/Paremie_prawnicze_w_zwierciadle_ewolucji

Wiewiorowski, J., Tysiącletni rozwój prawa, [w:] Polityka. Pomocnik Historyczny: "Dzieje Bizancjum. Zaginione Cesarstwo", Numer 1/2019, s. 90-93 https://www.polityka.pl/pomocnikhistoryczny/1784744,1,tysiacletni-rozwoj-prawa.read

Wiewiorowski, J., Zakaz retroakcji określony w art. 3 k.c. w świetle europejskiej tradycji prawnej, "Gdańskie Studia Prawnicze" 39 (2018), s. 413-434 https://prawo.ug.edu.pl/sites/default/files/_nodes/strona-pia/33461/files/39wiewiorowski.pdf

Wołodkiewicz, W., 'Ius et lex' w rzymskiej tradycji prawnej, "Ius et lex" 1 (2002), s. 51-61 http://www.iusetlex.pl/pdf/magazyn/w_rzymskiej.pdf

Wołodkiewicz, W., Europa i prawo rzymskie. Szkice z historii europejskiej kultury prawnej, Warszawa 2009 IBUK libra (dostępna za pośrednictwem serwera Biblioteki Głównej UG)

Zimmermann, R., Roman Law and European Culture, "New Zealand Law Review" 341 (2007), s. 341-372 http://www.direitocontemporaneo.com/wp-content/uploads/2014/02/Roman-Law-and-European-Culture.pdf

 

Inne prace dodatkowe podają osobno prowadzący zajęcia w kwestionariuszach zadań

 

Strony internetowe – źródła, literatura i bibliografie:

https://droitromain.univ-grenoble-alpes.fr/

http://iuscivile.com/

http://www.ucl.ac.uk/history2/volterra/resource.htm

Prace autorów polskich: http://bibliografie.wpia.uw.edu.pl

 

Materiały pomocnicze

materiały pomocnicze

przykładowy kazus - prawo rzeczowe

 

Rozwój terytorialny republiki rzymskiej

Rzymski podbój Italii

Ekspansja Rzymu w II w. przed Chr.

Rzym za panowania Oktawian Augusta

Imperium Rzymskie ok. 117 po Chr.

Tetrarchia Dioklecjana

Imperium rzymskie w 337 r. po Chr.

Imperium Rzymskie 400 r. po Chr.

Rzym Justyniana

 

Prawo rzymskie - wykłady w roku akademickim 2020/2021 (zamieszczane stopniowo - po każdym wykładzie)

I Prawo rzymskie - przedmiot wykładu

II Prawo rzymskie Historia i tradycja prawa rzymskiego 1

II Prawo rzymskie Historia i tradycja prawa rzymskiego 2

Kwestionariusze zadań w roku akademickim 2020/2021 (zamieszczane stopniowo - przed każdymi zajęciami)

 

 

Przykładowy zestaw pytań - I etap konkursu prawa rzymskiego (z odpowiedziami) :

I TURA FINAŁU konkursu prawa rzymskiego - przykład